Tavlada taş toplama (bearing off)

Taş toplamak, 15 taşını tahtadan çıkarmaktır; ama her zar bir taşı çıkarmaz. Zarın tam sayısı yoksa daha büyük zarı kullanabilmen için arkada taşın kalmamış olması gerekir. Bu rehber kuralı, zar uyumsuzluğunu ve toplama sırasında tek taş bırakmamanın yollarını örneklerle anlatır.

Tavla oyna →

Toplamaya ne zaman başlarsın?

Toplamak için iki şart vardır: 15 taşın hepsi ev bölgende (1-6) olmalı ve kırığında taş bulunmamalı. Bir taşın bile ev dışında ya da kırıkta kalırsa toplayamazsın; önce onu eve getirmek zorundasın. Rakibin taşı seni kırarsa, taşın yeniden kırığa gider ve toplama durur. Oyunmatik’te bu kural sunucu tarafında uygulanır: hamle motoru, taşlarının tamamı ev bölgesine girene kadar ‘topla’ hamlesini sunmaz.

Zarla toplamanın üç kuralı

1. Tam sayı: zar kaç ise, ev bölgendeki o numaralı noktadan bir taş çıkar. 4 attıysan 4. noktadan.
2. Daha küçük zar: taşı toplayamaz ama ev içinde ilerletir. 2 attıysan 5. noktadaki taşı 3’e çekebilirsin ya da 2. noktadan toplayabilirsin.
3. Daha büyük zar: zarın sayısından daha yüksek bir noktada taşın yoksa, zar en yüksek noktadaki taşı toplar. Elinde 6. noktada taşın yokken 6 atarsan, en yüksek taşın hangisinde ise (5, 4…) onu çıkarırsın. Arkada taş varsa büyük zarla toplayamazsın.

Zarı oynayabiliyorsan oynamak zorundasın; zar yalnızca tek bir seçenek bırakıyorsa onu yaparsın.

Çalışılmış örnek 1: büyük zarın sınırı

Ev bölgende şu taşlar var: 5’te 2, 3’te 2, 2’de 1 (toplam 5 taş; 10’u çıktı). 6-4 attın.

1. 6: 6. noktada taş yok; en yüksek taşın 5’te olduğu için 6 ile 5. noktadan bir taş çıkar.
2. 4: 4. noktada taş yok. 5’te hâlâ bir taşın duruyor; yani daha yüksek nokta var. Bu yüzden 4 ile toplayamazsın, 5’teki taşı 1’e çekmek zorundasın (5/1).
3. Sonuç: 3’te 2, 2’de 1, 1’de 1 taş kalır, 11 taş çıkmıştır. Oyun motoru bu sırayı iki yönden de aynı sonuca götürür (önce 4, sonra 6 da oynansa aynı pozisyon).

Çalışılmış örnek 2: aynı zarla iki sonuç

Elinde 6’da 1, 3’te 2, 2’de 1 taş var; 11 taş çıkmış. 5-4 attın. İki yol var:

• 6/1 (5 ile) ve 3/off (4 ile, çünkü daha yüksek nokta kalmadı): geride 3’te 1, 2’de 1, 1’de 1 taş kalır. Toplam pip: 3 + 2 + 1 = 6.
• 6/2 (4 ile) ve 3/off (5 ile): geride 3’te 1 ve 2’de 2 taş kalır. Toplam pip: 3 + 4 = 7.

Her iki yolda da üç taş kalıyor; ilkinde pip daha düşük ve taşların ‘1-2-3’ dağılımı iki turda toplanmaya daha elverişli. Genel ilke: toplama sırasında boşa giden pipleri azalt ve taşları boşluksuz dağıt.

Dağılım pip’ten önemlidir: hesaplanmış ortalamalar

Aşağıdaki tablo, rakip taşının hiç dokunamadığı açık tahtada, her turda sayıyı en iyi şekilde kullanan oyuncunun 15 taşı toplaması için gereken ortalama el sayısını gösteriyor (kendi hesaplarımız; tüm 36 zar ve tüm olası hamleler denenerek bulundu):

İki ders çıkar. Birincisi: pip az olsa bile 15 taşı çıkarmak 7 ele yakın sürer, çünkü her atış en fazla 2 taş toplar (çiftte 4). 30 pip’lik pozisyon 30 / 8,17 ≈ 3,7 elde bitmez, hesap 7,0 çıkar; yani ‘pip bölü 8’ formülü toplamada yanıltır. İkincisi: aynı pip’i paylaşan ama yüksek noktalarda yığılmış taşlar çok daha yavaş toplanır; bu yüzden pip sayısı yarışta yalnızca iyi bir başlangıçtır. Ortalama atış değeri yaklaşık 8,17 pip olduğundan 90 pip’lik pozisyon teoride 11 el sürmeli; boşa giden zarlar yüzünden 12 elden fazla sürer.

Boşluk bırakmamak

• Noktaları boşaltma: 6, 5, 4 noktalarının hepsinde taşın varsa yüksek zarlar da işe yarar. 6. noktayı erken boşaltırsan 6 gelen zarlar 5. nokta taşını toplar (kayıp yok) ama 6’ya taş taşıyamazsın.
• Küçük zarlarla taş ilerlet: 1 ve 2 gibi küçük zarlarla toplayamıyorsan taşı bir alt noktaya getir; hem boşluk kapanır hem sonraki zar daha verimli olur.
• Taşları yığmadan dağıt: aynı noktada beş taşın varsa, o numaranın dışındaki zarların çoğu boşa gider.

Temas varken toplamak

Rakibin taşı hâlâ kırıktaysa ya da senin ev bölgende tek taşı kaldıysa, toplarken bırakacağın her tek taş vuruş ihtimali taşır. Vurulursan taşın kırığa gider, toplama durur ve oyun tersine dönebilir. Örnek: 12 taşın çıkmış, geride 6’da 2 ve 4’te 1 taş kaldı; 3-2 attın. Hiçbir taş toplanamaz (6. noktada taş var), zarlar ev içinde ilerletmeye gider:

• 6/4, 6/3: geride 4’te 2 ve 3’te 1 taş. 3’te tek taş kalır.
• 6/3, 4/2: geride 6, 3 ve 2’de birer taş. Üç tek taş; kötü.
• 6/3, 3/1 ya da 6/4, 4/1: geride 6’da 1, 4’te 1 ve 1’de 1 taş. Yine üç tek taş.

Oyunun kural motoru bu atış için yalnızca bu dört sonucu sunar. İlk seçenek tek bir tek taş bıraktığı için genellikle en güvenlisidir. Rakip taşı arkaya yakınsa, vurulma ihtimali için vuruş tablosunu kullanarak hesapla.

Mars riski ve sırası

Rakip henüz hiç taş toplamadıysa, bitirdiğinde mars (2 puan) alırsın; taşı senin ev bölgende ya da kırıkta kalmışsa sağlam mars (3 puan). Bu yüzden yüksek bir küp varken ya da maçın ortasında marsı hesaba katmalısın. Katlama kararları için katlama küpü rehberi, kuralların tamamı için tavla kuralları, uygulamak için tavla oyna.

Sık sorulan sorular

Toplarken tek zarla iki taş çıkar mı?

Hayır. Her zar yalnızca bir taşı çıkarır ya da bir taşı ev içinde ilerletir. Çift zarda dört kez oynarsın.

Büyük zarı kullanmak zorunda mıyım?

Tam sayıyı oynayabiliyorsan istediğin hamleyi seç. Tam sayıyı oynayamıyorsan ve daha yüksek bir noktada taşın varsa o zar bir taşı ilerletmek zorundadır. Daha yüksek nokta kalmadıysa zar en yüksek taşı toplar.

Taş toplama sırasında rakip taşı kırarsa ne olur?

Taşın kırığa gider. Toplama durur, taşı önce girmen gerekir ve ev bölgene yeniden getirmen gerekir; rakip bu sırada ilerler.

Minimum kaç elde toplayabilirim?

Hiç çift atmadan en az 8 el (15 taş, her el ikişer taş). Çift atarsan bu süre kısalır.

Tavla oyna →

İlgili sayfalar